|
|
|
De Hollebeekvallei opnieuw bedreigdAnik SchneidersBeekvalleien die tot diep in de stad doordringen, zijn een zeldzame verschijning. Dat geldt ook voor de Hollebeek. Er is de laatste jaren al heel wat geschreven over dit kleine beekje op de grens van Hoboken en Wilrijk. Langsheen de beek liggen immers nog enkele zeldzame open ruimtes die sterk bedreigd worden door nieuwe verkavelingsprojecten. Zo ligt er momenteel een aanvraag op tafel om het terrein achter Don Bosco (Kolonel Harrystraat/Salesianenlaan) te verkavelen, alsook een aantal percelen langs de Hollebeekstraat. Het actiecomité Hollebeek voert reeds sinds 2000 actie voor de bescherming van de beekvallei en wordt hierin gesteund door Natuurpunt en door heel wat lokale politici . Op zaterdag 20 augustus brachten ze gezamenlijk de problematiek opnieuw in de aandacht door een maai- en opruimactie en door een informatieve wandeling langsheen de bedreigde gebieden. Dat beekvalleien beschermd moeten worden omdat ze essentiële buffers zijn tegen overstromingen en belangrijke natuurwaarden herbergen, is al heel lang bekend. De nieuwe visies op open ruimtes en integraal waterbeheer dringen ook geleidelijk aan door tot in het stadsbestuur van Antwerpen. In navolging van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen en het Provinciaal Structuurplan Antwerpen heeft ook de stad reeds vaak aangekondigd dat de Hollebeekvallei voldoet aan alle randvoorwaarden voor bescherming als openbaar groen: de waterloop is een belangrijk structurerend element, de vallei vormt een aaneenschakeling van natuurelementen in een verstedelijkte omgeving, de vallei biedt ruimte voor wateroverlast en de groengebieden hebben als rustgebied een belangrijke educatieve en recreatieve waarde. De stad Antwerpen keurde in 2004 reeds "de beleidsovereenkomst natuurlijke entiteiten" goed waarin waterlopen vernoemd worden als belangrijke stedelijke natuurlijke elementen die om bescherming vragen. De stad haalt in dit verband de Hollebeek aan als voorbeeld en verzoekt ook het Vlaams gewest de open ruimte aan de Hollebeek te behouden (doc. 14 mei 2004, goedgekeurd door de gemeenteraad op 22 juni 2004). Op 11 maart 2005 besliste het college van burgemeester en schepenen principieel dat er voor de Hollebeekvallei - tussen de Hollebeekstraat- Zwaantjesstraat en Krijgsbaan - een Bijzonder Plan van Aanleg (BPA) moet worden opgemaakt. Een BPA moet het mogelijk maken om - in het kader van nieuwe inzichten in de ruimtelijke ordening en nieuwe functies van een bepaald gebied - bestemmingen te wijzigen zodat ze meer aan de huidige behoeften voldoen. In dit concrete geval waren er 2 duidelijke argumenten om een BPA op te starten: enerzijds publiek (en natuurlijk) groen in de wijk dat tevens verbonden is met het groen van de stadsrand en anderzijds buffering tegen wateroverlast (vooral voor de lager gelegen percelen langs de Hollebeekstraat en de Zwaantjes). De idee dat een waterproblematiek niet lokaal, maar op het niveau van een heel stroomgebied moet worden aangepakt drong stilaan door. Terwijl nieuwe visies vorm krijgen worden momenteel de oude bestemmingen volgens het gewestplan nog steeds gevolgd. Vooral de bestemmingen voor bebouwing - vaak ondanks hun ongunstige ligging in valleigebied - worden meer en meer gerealiseerd, terwijl de bestemmingen voor park- en natuurgebied vaak niet gerespecteerd worden. Natuur gaat er nog steeds op achteruit. Ondanks alle gunstige initiatieven van het stadsbestuur stellen de actievoerders vast dat zelfs binnen de perimeter van het BPA steeds weer nieuwe verkavelingsaanvragen opduiken. Het gebied achter Don Bosco (Kolonel Harrystraat/ Salesianenlaan) is een oud en waardevol eikenbos waar de beek nog steeds haar oorspronkelijk kronkelend verloop kent. De actievoerders begrijpen niet dat dit gebied verloren dreigt te gaan door de bouw van een nieuwe woonwijk, zonder zelfs nog maar te wachten op de nieuwe visie die voor het BPA wordt opgemaakt. Dit druist in tegen alle nieuwe beleidsprincipes die de stad recentelijk onderschreven heeft en het getuigt enkel van een slecht bestuur. Zoals zo vaak in het verleden wordt een lokale inplanting van een woonwijk gepland en worden de oplossingen voor knelpunten gezocht in een lokaal wachtbekken binnen de vallei zonder rekening te houden met wat er zich stroomop- en stroomafwaarts afspeelt. Ook langs de Hollebeekstraat wordt er opnieuw een verkaveling gepland. Ondanks een reeks afkeuringen van vroegere verkavelingsaanvragen, tengevolge van het vele actievoeren door het lokale comité, bleef een degelijke toelichting over die plannen uit. Enkel de meest mondige omwonenden konden hun mening uiten via een bezwaarschrift. Met de actie van 20 augustus hoopt het actiecomité, samen met Natuurpunt en de aanwezige politici, dat er toch naar hun argumenten geluisterd wordt en dat er ook op het terrein werk gemaakt wordt van een nieuw ruimtelijk beleid met voldoende aandacht voor water en natuur. We vragen enkel dat het stadsbestuur rekening houdt met haar eigen uitgangspunten en met alle mooie visies en plannen die de verschillende bestuurlijke niveaus de voorbije 20 jaar op papier gezet hebben. Naast de geweldige aandacht voor "de stad aan de stroom", lijkt een klein beetje aandacht voor "de wijken aan de beek" hier op zijn plaats. BPA HollebeekLuk SmetsIn ons tijdschrift van oktober 2005 kon u een uitgebreid artikel van Anik Schneiders lezen over de problematiek van de Hollebeek. Alhoewel de overheid op verschillende niveaus het belang erkent van deze beekvallei als stadsgroen en voor haar waterbergingsfunctie, blijven de bedreigingen de kop opsteken onder de vorm van nieuwe verkavelingsaanvragen. Momenteel is een BPA in opmaak dat de laatste restjes groen zou moeten veilig stellen. Een BPA of een Bijzonder Plan van Aanleg is een lokale invulling of aanpassing van het gewestplan en bepaalt welk grondgebruik mogelijk is. Het BPA-Hollebeek betreft een zone ruwweg tussen Hollebeekstraat en Lucas Henninckstraat in het noorden en Albert Einsteinlaan en Palmanshoevestraat in het zuiden. Dus een lang gerekte zone van ongeveer 1,2 km. Inhoud van het BPADe krachtlijnen zijn: het vrijwaren van de Hollebeekvallei binnen verstedelijkt gebied enerzijds en het realiseren van openbaar groen langs de beek anderzijds. Langsheen de beek wordt aan weerszijden een strook van minimaal 5 m breed aangeduid voor natuurlijke oeverontwikkeling. Op deze manier wordt de realisatie van het creëren van een natuurlijke oeverrand langs de loop van de beek mogelijk. De structuur van de beek wordt behouden (bvb. meanders tussen Coöperatielaan en Zwaantjesstraat) en waar mogelijk hersteld. De zone moet toegankelijk blijven voor het publiek. Daarom moeten de nodige infrastructuurwerken gericht op natuureducatie of recreatief medegebruik mogelijk zijn. Het op het gewestplan aangeduide parkgebied (tussen de Hollebeek en de Palmanshoevestraat), de ruigte (tussen de Hollebeekstraat en de Lucas Hennickstraat) en de verstedelijkte ruimte met het magazijn (tussen de Gillis Verdonckstraat en de Hollebeek) zijn gelegen in de centrale groenas langs de Hollebeek. Deze gebieden worden bestemd als zone voor parkgebied. Ze moeten zich kunnen ontwikkelen tot een natuurlijk park ten behoeve van de buurtbewoners. In het gebied tussen de Hollebeek en het Salesianenklooster en tussen het Salesianenklooster en de bestaande volkstuinen heeft zich een bosstruweel ontwikkeld. Het waardevolle groen wordt maximaal geïntegreerd en behouden. Het laten ontwikkelen van een bosbiotoop in een stedelijke omgeving én langsheen een beek maakt dat er zich karakteristieke vegetaties ontwikkelen. De volkstuintjes tussen de Hollebeek en de begraafplaats komen tegemoet aan de behoefte om op een stukje grond in de stad groenten en fruit te telen. Ook in de toekomst moet deze zone haar sociale functie kunnen blijven vervullen. Wel dringt een herinrichting zich op om het gebied toegankelijker te maken en de vrije strook langs de beek te realiseren. Een aantal reeds bebouwde percelen langs de beek worden bestemd als zone voor wonen in parkachtige omgeving. Bij verdere bebouwing mag het evenwicht tussen de woonfunctie en de natuurfunctie niet verbroken worden. De huidige natuurwaarden en het natuurlijke karakter van de beekvallei worden behouden. Binnen de zone voor wonen in parkachtige omgeving is het mogelijk de gebouwen te richten naar de beekvallei. Het wonen wordt enkel toegelaten onder de vorm van ééngezinswoningen. Appartementsgebouwen worden niet toegelaten. Communicatie door het stadsbestuurOp zaterdag 18 februari richtte de stad informatieve wandelingen in. De massale aanwezigheid - meer dan 130 personen - bewees dat de problematiek van de beek echt leeft bij de mensen. Er werden daarom 6 geleide wandelingen ingericht. Ook onze conservator Wim Mertens verleende als gids zijn medewerking. De andere gidsen waren Anik Schneiders van het wijkcomité Hollebeek en stadsambtenaar Patrick Dictus. De wandelingen werden op een aangename manier afgesloten met een kom soep en een gezellige babbel. Op 22 februari was er een druk bijgewoonde hoorzitting. De meeste aanwezigen konden zich vinden in de doelstellingen van het BPA. Bovendien werd door velen gevraagd om de bijna goedgekeurde verkaveling Salesianenlaan te herbekijken. In de eerste plaats uit waterproblematiekoverwegingen, maar ook omdat dit het mooiste en waardevolste stuk vallei is. Schepen Van Campenhout heeft toegezegd om te laten onderzoeken wat de juridische mogelijkheden zijn om de verkaveling tegen te houden. Dit niet enkel uit wateroverwegingen maar ook om groen in de stad te beschermen. Uit de tussenkomsten bleek ook dat wateroverlast wel degelijk een ernstig probleem is. De algemene teneur die sterk naar voor kwam, was dat de buurtbewoners de huidige open ruimte maximaal willen behouden, zowel als ruimte voor water als voor groen. Met deze infowandeling en hoorzitting gaf het stadsbestuur een eerste kennisgeving rond het BPA en polste het naar reacties. Met de verkregen opmerkingen en deze van de Gecoro, die de dag nadien samenkwam, zal nu het plan aangepast worden en een ontwerp-BPA opgesteld worden, dat dan de officiële procedure van openbaar onderzoek ingaat. Deze hoorzitting was wettelijk niet verplicht. Het is bij ons weten de eerste keer dat de stad een dergelijke positieve open aanpak hanteert. Een pluim op de hoed van het stadsbestuur en ambtenaar Patrick Dictus! Standpunt Natuurpunt Hobokense PolderDe Hollebeekvallei voldoet aan alle randvoorwaarden voor bescherming als openbaar groen. De waterloop is een belangrijk structurerend element, de vallei vormt een aaneenschakeling van natuurelementen in een verstedelijkte omgeving en biedt ruimte ter voorkoming van wateroverlast en de groengebieden hebben als rustgebied een belangrijke educatieve en recreatieve waarde. Dat dit ook het uitgangspunt van het BPA is, valt alleen maar toe te juichen. Via het BPA, zoals het nu voor ligt, wordt de resterende open ruimte grotendeels beschermd. Indien echter de verkaveling aan de Salesianenlaan wordt goedgekeurd, zonder elders parkgebied effectief te realiseren, treedt er een nettoverlies aan open ruimte op. Kortom, wij staan volledig achter het voorgestelde BPA, maar vragen de gemeenteraad de verkaveling Salesianenlaan niet goed te keuren. BPA HollebeekWim MertensIn ons tijdschrift van april 2006 kon u een uitgebreid artikel lezen over het BPA Hollebeek. Toen handelde het over een voorontwerp dat nu verder is uitgewerkt tot een ontwerp. Dit ontwerp-BPA is ondertussen onderwerp geweest van een openbaar onderzoek dat liep tot 16 december 2006. BPA's of Bijzondere Plannen van Aanleg zijn, net als het gewestplan, overblijfselen van de oude wetgeving op ruimtelijke ordening daterend uit 1962. Ze worden momenteel vervangen door structuurplannen en ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP's). Het BPA was oorspronkelijk bedoeld als lokale verfijning van het gewestplan. De stedenbouwkundige voorschriften in het BPA leggen gedetailleerd vast welk grondgebruik mogelijk is binnen een bepaalde gewestplanbestemmingen. Dit kan bijvoorbeeld gaan over de toegelaten types wegverharding in parkgebied, welke gebouwen mogelijk zijn in recreatiegebied of hoeveel verdiepingen een huis in een bepaald woongebied mag tellen. Via een BPA kan/kon echter ook de gewestplanbestemming worden aangepast. Dit achterpoortje van de gewestplannen werd vanzelfsprekend erg populair. Hierdoor is veel open ruimte en groengebied de schop op gegaan. Het BPA Hollebeek is in dit opzicht echt bijzonder. In tegenstelling tot vele andere BPA's heeft het als doelstelling de open ruimte te vrijwaren en nieuw openbaar groen in de stedelijke omgeving te creëren. Bovendien werd het planningsproces gekenmerkt door een voortreffelijke communicatie: zonder wettelijke verplichting werd een informatiewandeling en een hoorzitting georganiseerd. Meer details over dit alles zijn terug te vinden in het vorige artikel. Zeer positief aan het plan is het feit dat de groenzone aan de Hollebeekstraat parkgebied wordt, waardoor de dreigende verkavelingen definitief tot het verleden behoren. Het actiecomité Hollebeek, gesteund door Natuurpunt, ijvert al jaren voor het behoud van dit belangrijk stukje stadsgroen. Ook de oeverzone die langsheen de hele beek wordt voorzien met de mogelijkheid om een wandel- en fietsverbinding tussen de Zwaantjes en het Schoonselhof te creëren is toe te juichen, evenals het behoud van de volkstuinen en het voorzien van een recreatief bosje. Het behoud van het parkgebied op de Wilrijkse kant van de vallei lijkt op het eerste zicht ook positief. Grote delen van het parkgebied zijn in realiteit echter garageboxen, tuinen en een tuinbouwbedrijf. Om het parkgebied effectief te realiseren moeten deze worden onteigend. Daarom zit bij het BPA ook een erg ruim onteigeningsplan dat o.m. het hele parkgebied omvat. Hierop staan de gronden aangeduid die de stad door goedkeuring van dit BPA mag onteigenen. Dit betekent volgens de bevoegde stadsambtenaar niet dat de onteigeningen effectief en in de nabije toekomst zullen plaats vinden, want dit BPA is een plan dat op de middellange termijn zal worden uitgevoerd. Spijtig genoeg kregen de betrokkenen wel een brief van de stad Antwerpen in de bus waarin te lezen staat dat ze in het kader van het BPA zullen worden onteigend, zonder veel verdere duiding of verantwoording. Een flater op het vlak van communicatie! Het is zeer goed te begrijpen dat de hele buurt op stelten staat. Tussen haakjes, het is zo dat je er bij onteigening van woning of bouwgrond financieel niet slecht vanaf komt, je krijgt een realistische prijs. Maar emotioneel ligt dit natuurlijk anders. Deze geplande onteigeningen zijn zeker moeilijk te begrijpen als we zien dat een bestaand groen stukje beekvallei aan Hobokense zijde toch zal worden verkaveld! Dit eikenbosje werd, in tegenspraak met de eigen doelstellingen, niet in het BPA opgenomen. Aan de ene zijde van de beek een bos kappen om er huizen op te zetten en aan de andere zijde mensen een (groot) stuk tuin afnemen om openbaar groen te creëren, logisch is anders. In ons bezwaarschrift op dit BPA blijven we dus pleiten om de verkaveling aan de Salesianenlaan alsnog te weigeren en het bestaande bos in te richten als openbaar groen en de onteigeningen aan de andere zijde van de beek te beperken tot het noodzakelijke en haalbare. Noodzakelijk om de doelstellingen van het BPA te realiseren is volgens ons het onteigenen van een brede strook langsheen de oever van de beek. Haalbare onteigeningen lijken ons eventuele illegale bouwwerken, volkstuinen en de gronden van het huidige tuinbouwbedrijf op het moment dat de activiteiten worden stopgezet. Tenslotte hopen we echt dat het kind niet met het badwater wordt weggegooid. Dit is een bijzonder goed plan. Een te ruim onteigeningsplan en een communicatieve flater van een schepen mogen dit plan niet kelderen Stand van zakenWim MertensIn vorige artikels kon u lezen over het BPA Hollebeek, een plan dat de Stad Antwerpen heeft opgesteld met de bedoeling de resterende open ruimte in de Hollebeekvallei te vrijwaren. Omdat open ruimte langsheen een beek in een stad vele functies kan vervullen, kon Natuurpunt Hobokense Polder het plan enkel toejuichen. Bij deze functies denken we ondermeer aan waterberging (via overstroming en infiltratie van neerslagwater), sociale functies (Werk van den Akker, speelbos, rust- en wandelgebied...), ecologische functies (leef- en verbindingsgebied voor planten en dieren) en educatieve functies (buitenklassen, natuureducatie). Toch hadden we enkele fundamentele bedenkingen. Enerzijds was er het nogal onrealistische onteigeningsplan, dat begrijpelijkerwijs heel wat kwaad bloed zette in de omliggende wijken. Anderzijds vonden we het onbegrijpelijk dat de oude boomgaard en het eikenbos aan de Salesianenlaan niet in het BPA werden opgenomen, duidelijk met de bedoeling om de daar geplande verkaveling te kunnen goedkeuren. Dit ging regelrecht in tegen de hoofddoelstelling van het BPA. Door de commotie rond het onteigeningsplan ging het BPA terug naar af. De gemeenteraad besliste om een nieuw plan op te stellen, waarbij de bevolking vooraf zou worden geconsulteerd. Geen ouderwets bijzonder plan van aanleg (BPA) meer, maar dit keer een modern ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP). Ruimtelijke uitvoeringsplannen concretiseren de visies uit de ruimtelijk structuurplannen; in dit geval het recent afgewerkte ruimtelijk structuurplan van de stad. Veel meer is er intussentijd niet gebeurd. De consultatie van omwonenden en verenigingen is nu aan de gang. De Natuurpuntafdelingen Hobokense Polder en Zuidrand Antwerpen (de Hollebeek vormt de grens tussen Hoboken en Wilrijk) zijn in de loop van juni ook uitgenodigd voor een gesprek met de stadsplanners. Wij zullen er gezamenlijk volgende standpunten verdedigen:
Hopelijk werkt de stad nu een plan uit waarin tegelijkertijd de bewoners zich kunnen vinden en de open ruimte maximaal wordt beschermd. Een halve groene Hollebeek?
|